Baş ağrısı toplumda sık görülen bir şikâyet olsa da uzun süren, tekrarlayan veya günlük yaşamı etkileyen baş ağrılarında nörolojik değerlendirme gerekebilir. Özellikle ani başlayan, şiddetlenen ya da başka belirtilerle birlikte görülen baş ağrıları ihmal edilmemelidir.

Baş ağrısı her zaman masum olmayabilir

Baş ağrısı, dünyanın en yaygın sağlık şikâyetlerinden biridir. Yoğun iş temposu, stres, yetersiz uyku, susuz kalma veya uzun süre bilgisayar ekranına bakmak gibi günlük yaşam alışkanlıkları zaman zaman baş ağrısına neden olabilir. Bu nedenle birçok kişi yaşadığı ağrıyı önemsemez ve geçmesini bekler.

Gerçekten de baş ağrılarının büyük bölümü ciddi bir hastalığa bağlı değildir. Özellikle gerilim tipi baş ağrıları ve migren atakları toplumda oldukça sık görülür. Ancak bazı durumlarda baş ağrısı, altta yatan nörolojik veya sistemik bir hastalığın ilk belirtisi olabilir. Bu nedenle ağrının süresi, şiddeti, başlangıç şekli ve eşlik eden bulgular dikkatle değerlendirilmelidir.

Uzmanlar özellikle sonradan başlayan, alışılmışın dışında seyreden veya giderek şiddetlenen baş ağrılarının ihmal edilmemesi gerektiğini vurguluyor. Çünkü erken tanı, bazı nörolojik hastalıklarda tedavi başarısını doğrudan etkileyebilir.

Her baş ağrısı aynı değildir

Tıp literatüründe baş ağrıları genel olarak iki ana grupta değerlendirilir.

Primer baş ağrıları

Bu grupta baş ağrısının kendisi hastalıktır.

En sık görülen primer baş ağrıları şunlardır:

• Migren
• Gerilim tipi baş ağrısı
• Küme baş ağrısı

Bu hastalarda beyin dokusunda başka bir hastalık bulunmaz. Sorun doğrudan baş ağrısı mekanizmasıyla ilişkilidir.

Örneğin migren hastalarında zonklayıcı karakterde ağrı, bulantı, ışığa ve sese hassasiyet görülebilir. Gerilim tipi baş ağrısında ise daha çok başın çevresini saran baskı hissi ön plandadır.

Doğru tanı konulduğunda bu hastalıklar uygun tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Sekonder baş ağrıları

Sekonder baş ağrılarında ise ağrı başka bir hastalığın belirtisidir.

Örneğin;

• yüksek tansiyon,
• sinüzit,
• beyin damar hastalıkları,
• enfeksiyonlar,
• travmalar,
• bazı tümörler

baş ağrısına neden olabilir.

Bu nedenle özellikle yeni başlayan ve daha önce yaşanan ağrılardan farklı özellik gösteren baş ağrılarında ayrıntılı değerlendirme önem taşır.

Geçmeyen baş ağrısı neden önemlidir?

Pek çok kişi baş ağrısı başladığında ağrı kesici kullanarak günlük yaşamına devam etmeye çalışır. Ağrı geçici olarak azalabilir; ancak aynı şikâyetin günler boyunca devam etmesi veya kısa aralıklarla tekrar etmesi, altta yatan nedenin araştırılmasını gerektirebilir.

Burada önemli olan yalnızca ağrının ne kadar sürdüğü değildir.

Aşağıdaki soruların yanıtı da tanı açısından yol göstericidir:

• Ağrı ilk kez mi ortaya çıktı?
• Daha önce yaşanan ağrılardan farklı mı?
• Şiddeti giderek artıyor mu?
• Günlük yaşamı engelliyor mu?
• Uykudan uyandırıyor mu?
• Ağrıya başka belirtiler eşlik ediyor mu?

Bu soruların yanıtları, baş ağrısının primer mi yoksa sekonder mi olabileceği konusunda önemli ipuçları verir.

Baş ağrısı uzun sürüyor, giderek şiddetleniyor veya sık tekrar ediyorsa altta yatan nedenin araştırılması önemlidir. Migren, gerilim tipi baş ağrısı veya diğer nörolojik hastalıklar benzer belirtiler gösterebilir. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi almak isteyenler, geçmeyen baş ağrısı nedenleri başlıklı kapsamlı rehberi inceleyebilir.

Baş ağrısı hangi durumlarda alarm belirtisi olabilir?

Baş ağrısı çoğu zaman iyi huylu nedenlere bağlı olsa da bazı belirtiler "kırmızı bayrak" olarak kabul edilir.

Bu belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Özellikle şu durumlar dikkat gerektirir:

• Hayatta ilk kez görülen çok şiddetli baş ağrısı
• Ani başlayan ve saniyeler içinde zirveye ulaşan ağrı
• Baş ağrısıyla birlikte kol veya bacakta güç kaybı gelişmesi
• Konuşma bozukluğu veya bilinç değişikliği
• Görme kaybı veya çift görme
• Yüksek ateş ve ense sertliği
• Kafa travmasından sonra başlayan ağrı
• Kan sulandırıcı kullanan kişilerde yeni gelişen baş ağrısı
• 50 yaşından sonra ilk kez ortaya çıkan baş ağrısı
• Kanser veya bağışıklık sistemi hastalığı bulunan kişilerde gelişen yeni baş ağrısı

Bu belirtilerin varlığı mutlaka ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Ancak nörolojik değerlendirme gerektiren durumlar arasında yer alır.

Hangi Hastalıklar Geçmeyen Baş Ağrısına Neden Olabilir?

Baş ağrısı tek başına bir hastalık değil, birçok farklı durumun belirtisi olabilir. Bu nedenle her hastada aynı tedavi yaklaşımını uygulamak doğru değildir. Ağrının şekli, süresi, yeri ve eşlik eden belirtiler değerlendirilerek olası nedenler araştırılır.

Migren

Migren, toplumda en sık görülen primer baş ağrılarından biridir. Ataklar genellikle 4 ila 72 saat arasında sürebilir ve kişinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkileyebilir.

Migren ağrısı çoğu zaman;

• Başın tek tarafında hissedilir,
• Zonklayıcı karakterdedir,
• Fiziksel aktiviteyle artabilir,
• Bulantı veya kusma eşlik edebilir,
• Işık ve sese karşı hassasiyet gelişebilir.

Bazı hastalarda atak başlamadan önce görme alanında ışık çakmaları, uyuşma veya konuşma güçlüğü gibi "aura" belirtileri görülebilir.

Migren tanısı yalnızca belirtilere bakılarak değil, ayrıntılı nörolojik değerlendirme sonrasında konulmalıdır. Çünkü migrene benzeyen başka hastalıklar da benzer yakınmalara yol açabilir.

Gerilim Tipi Baş Ağrısı

Gerilim tipi baş ağrısı, özellikle masa başında çalışan kişilerde oldukça yaygındır.

Hastalar çoğu zaman ağrıyı şu şekilde tarif eder:

"Sanki başımın etrafına sıkı bir bant sarılmış gibi."

Bu ağrı tipi genellikle:

• Gün sonunda artar,
• Boyun ve omuz kaslarında gerginlikle birlikte görülür,
• Şiddeti migrene göre daha hafiftir,
• Bulantı ve kusma genellikle eşlik etmez.

Stres, düzensiz uyku, uzun süre bilgisayar kullanımı ve kötü duruş alışkanlıkları bu ağrıyı artırabilir.

Küme Baş Ağrısı

Toplumda migrene göre daha nadir görülmesine rağmen en şiddetli baş ağrılarından biridir.

Özellikle;

• Tek göz çevresinde başlayan,
• Çok şiddetli,
• 15–180 dakika sürebilen,
• Aynı saatlerde tekrar eden

ataklar şeklinde ortaya çıkabilir.

Ağrı sırasında gözde kızarma, sulanma veya burun akıntısı görülebilir.

Bu tablo mutlaka nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Beyin Damar Hastalıkları

Her baş ağrısı inme belirtisi değildir.

Ancak ani başlayan, çok şiddetli baş ağrısı;

• konuşma bozukluğu,
• kol veya bacakta güçsüzlük,
• yüzde kayma,
• denge kaybı

gibi belirtilerle birlikte görülüyorsa acil değerlendirme gerekir.

İnme tedavisinde zaman en önemli faktördür. Bu nedenle böyle bir durumda beklemek yerine en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Beyin Tümörleri

Toplumda en çok korkulan nedenlerden biri beyin tümörüdür.

Ancak önemli bir noktanın altını çizmek gerekir:

Baş ağrısı yaşayan kişilerin büyük çoğunluğunda neden beyin tümörü değildir.

Bununla birlikte aşağıdaki durumlarda görüntüleme gerekebilir:

• Sabahları daha belirgin olan baş ağrıları,
• Kusmayla birlikte görülen ağrılar,
• Giderek artan şiddet,
• Epileptik nöbet gelişmesi,
• Görme bozukluğu,
• Nörolojik muayenede anormal bulgular saptanması.

Bu belirtiler her zaman tümör anlamına gelmez ancak ileri değerlendirme gerektirebilir.

Sinüzit Kaynaklı Baş Ağrısı

Sinüzit bazen migrenle karıştırılabilir.

Özellikle:

• Yüz bölgesinde dolgunluk,
• Burun tıkanıklığı,
• Ateş,
• Eğilince artan ağrı

ön plandaysa kulak burun boğaz değerlendirmesi de gerekebilir.

Yüksek Tansiyon

Hafif tansiyon yüksekliği çoğu zaman baş ağrısına neden olmaz.

Ancak çok yüksek tansiyon değerlerinde özellikle ense bölgesinde hissedilen baş ağrısı gelişebilir.

Bu nedenle özellikle ileri yaş grubunda tansiyon ölçümü de değerlendirme sürecinin önemli bir parçasıdır.

Her Baş Ağrısında MR Çekilmeli mi?

Bu sorunun cevabı hayır.

Toplumda yaygın bir yanlış inanış vardır:

"Başım ağrıyor, kesin MR çektirmem lazım."

Oysa uluslararası nöroloji kılavuzlarına göre tipik migren veya gerilim tipi baş ağrılarında, nörolojik muayene tamamen normalse çoğu zaman görüntüleme gerekmez.

Beyin MR'ı veya bilgisayarlı tomografi daha çok şu durumlarda istenir:

• İlk kez ortaya çıkan çok şiddetli baş ağrısı,
• Nörolojik muayenede anormal bulgu,
• Kanser öyküsü,
• Bağışıklık sistemi hastalıkları,
• Kafa travması,
• Baş ağrısının karakter değiştirmesi,
• 50 yaşından sonra yeni başlayan ağrılar.

Amaç gereksiz tetkik yapmak değil, gerçekten araştırılması gereken durumları doğru şekilde belirlemektir.

Nöroloji Muayenesinde Baş Ağrısı Nasıl Değerlendirilir?

Baş ağrısı nedeniyle nöroloji uzmanına başvuran hastalarda ilk adım ayrıntılı bir öykü almaktır. Çünkü çoğu zaman doğru tanının anahtarı, hastanın şikâyetlerini doğru şekilde anlatabilmesidir.

Muayene sırasında şu sorular ayrıntılı olarak değerlendirilir:

• Baş ağrısı ne zaman başladı?
• İlk kez mi ortaya çıktı, yoksa daha önce de benzer ataklar yaşandı mı?
• Ağrı başın hangi bölgesinde hissediliyor?
• Zonklayıcı mı, baskı tarzında mı yoksa batıcı özellikte mi?
• Ağrı ne kadar sürüyor?
• Bulantı, kusma, ışık veya sese hassasiyet eşlik ediyor mu?
• Ağrı günlük yaşamı ve uyku düzenini nasıl etkiliyor?
• Kullanılan ilaçlar yeterli fayda sağlıyor mu?

Bunun ardından ayrıntılı nörolojik muayene yapılır. Kas gücü, refleksler, denge, koordinasyon, duyu sistemi ve göz hareketleri değerlendirilir. Gerektiğinde beyin MR'ı, bilgisayarlı tomografi veya laboratuvar testleri planlanabilir. Ancak bu tetkikler her hasta için rutin değildir; muayene bulgularına göre karar verilir.

Baş Ağrısı Tedavisinde Tek Bir Yöntem Yoktur

Baş ağrısının tedavisi, nedenine göre değişir. Migren, gerilim tipi baş ağrısı veya başka bir nörolojik hastalık aynı şekilde tedavi edilmez.

Örneğin migren hastalarında sadece atak sırasında kullanılan ilaçlar yeterli olmayabilir. Ayda sık atak yaşayan kişilerde koruyucu tedavi seçenekleri de gündeme gelebilir. Gerilim tipi baş ağrılarında ise yaşam tarzı düzenlemeleri, stres yönetimi ve fizik tedavi yaklaşımları önemli rol oynayabilir.

Bu nedenle baş ağrısını yalnızca ağrı kesicilerle baskılamaya çalışmak yerine, altta yatan nedenin doğru şekilde belirlenmesi daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Ağrı Kesicilerin Kontrolsüz Kullanımı Yeni Bir Sorun Oluşturabilir

Birçok kişi baş ağrısı başladığında ilk olarak ağrı kesici kullanmayı tercih eder. Ancak sık ve kontrolsüz ilaç kullanımı zaman içinde ilaç aşırı kullanım baş ağrısı adı verilen farklı bir tabloya yol açabilir.

Bu durumda kişi ağrı hissettikçe ilaç alır, ilaç geçici rahatlama sağlar; fakat bir süre sonra ağrılar daha sık tekrar etmeye başlar. Böylece kısır bir döngü oluşabilir.

Bu nedenle özellikle haftada birkaç kez ağrı kesici kullanma ihtiyacı hisseden kişilerin kendi kendine tedavi yerine uzman değerlendirmesi alması önemlidir.

Günlük Yaşam Alışkanlıkları Baş Ağrısını Etkileyebilir

Bazı yaşam tarzı değişiklikleri baş ağrılarının kontrol altına alınmasına katkı sağlayabilir:

• Düzenli ve yeterli uyku uyumak
• Gün içinde yeterli miktarda su tüketmek
• Öğün atlamamak
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Uzun süre bilgisayar kullanan kişilerin sık mola vermesi
• Kafein tüketimini dengeli tutmak
• Stresi azaltmaya yönelik gevşeme tekniklerinden yararlanmak

Bu öneriler her hastada aynı etkiyi göstermese de, tedavi planının önemli bir parçasını oluşturabilir.

Sonuç

Baş ağrısı toplumda oldukça yaygın görülse de her baş ağrısı aynı özellikte değildir. Uzun süren, giderek şiddetlenen, sık tekrarlayan veya nörolojik belirtilerle birlikte görülen baş ağrıları ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir. Erken tanı, hem yaşam kalitesinin korunması hem de altta yatan ciddi hastalıkların zamanında belirlenmesi açısından önem taşır.

Baş ağrısının nedenini anlamak için kişinin şikâyetlerinin dikkatle değerlendirilmesi, ayrıntılı nörolojik muayene yapılması ve gerekli durumlarda uygun tetkiklerin planlanması gerekir. Doğru tanı konulduğunda, kişiye özel tedavi planı ile baş ağrılarının kontrol altına alınması çoğu zaman mümkündür.

Baş ağrısı ve diğer nörolojik hastalıkların değerlendirilmesi hakkında daha fazla bilgi almak isteyenler Prof. Dr. Yeşim Sücüllü Karadağ'ın resmi internet sitesini inceleyebilir.

Yazar Hakkında

Prof. Dr. Yeşim Sücüllü Karadağ, nöroloji alanında tanı, tedavi ve hasta takibi üzerine çalışan ve Ankara Çankaya’da muayenehanesi olan nöroloji alanında uzman bir profesör hekimdir. Bu içerik, toplumda sık görülen nörolojik yakınmalar hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; sağlık sorunlarınız için mutlaka hekim değerlendirmesi gereklidir.

Bu Bir İlandır