Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), gayrimenkul sektöründe yıllardır süregelen düşük beyan sorununa karşı dijital bir adım attı. “Mekânsal Veri Analizi (MEVA)” programı, gayrimenkul alım satım işlemlerinde beyan edilen satış bedellerinin gerçek piyasa değerine uygunluğunu analiz eden yeni bir yazılım olarak uygulamaya geçti.
Sistem, arka planda tapu kayıtlarını, ilan platformlarındaki satış bedellerini, kredi kullanımı halinde ekspertiz değerlerini ve aynı bina ya da bölgede gerçekleşen satışları ve yine varsa bu satışlardaki eksper değerlerini karşılaştırıyor. Bu veriler ışığında, beyan edilen bedelin piyasa rayiciyle örtüşüp örtüşmediği otomatik olarak değerlendiriliyor ve eğer arada önemli bir fark var ise, hem alıcıya hem satıcıya tespit ettiği rakamı bildirerek, gel beyanını benim tespitime göre düzelt diyor. Her ne kadar oturmuş örf ve adet gereği tapu harcının tamamını alıcı üstlense de, burada yasa gereği harçta sorumluluk alıcı ve satıcı yönünden yarı yarıya(%2+%2) olduğu için yazı her iki tarafa da gönderiliyor.
Bilindiği üzere gayrimenkul satışlarında taraflar çoğu zaman belediye emlak vergisi değerini esas alarak, asgari tutarda beyan yapıyor. Bu durum, hem tapuda harç kaybına hem de değer artış kazancı vergisinde eksik beyana yol açıyor. MEVA sistemi, bu tür düşük beyanları önceden tespit edip, mükellefi bilgilendirip, beyanların gerçeğe uygun olarak yapılmasını ve hazinenin gelir kaybına uğramamasını hedefliyor.
Sistem tarafından oluşturulan uyarılar sonucunda, taraflara “beyanınızı gözden geçirin” yönünde bildirim yapılıyor. Ancak bu durum otomatik bir cezai işlem veya düzeltme zorunluluğu anlamına gelmiyor. GİB’in bu uygulamadaki amacı, mükellefin varsa hatalı beyanını kendiliğinden düzeltmesine teşvik etmek.
Öte yandan, bazı durumlarda satış bedelinin düşük olmasının gerçek ve makul gerekçeleri bulunabiliyor.
Örneğin, taşınmazın fiziksel durumu, bakım ihtiyacı, iskan veya imar sorunları gibi hususlar fiyatı doğal olarak aşağı çekebiliyor. Bu tür durumlarda mükellef, yazılımın oluşturduğu uyarıya rağmen beyanını koruyabilir ve gerekçesini açıklayarak yazıya düzeltme yapmayacağını, işlemin gerçek bedel üzerinden yapıldığı beyan ederek cevap verebilir. Fakat burada alıcı ve satıcı beyanları birbirini doğrular nitelikte olmalıdır!
Unutmayın! Kayıtlı tüm işlemleriniz(banka havalesi,kredi,çekvb) yazılım tarafından tespit edilmiş durumda, en ufak bir şüphe varsa dahi gelen yazıya istinaden kendi verilerinizle de eşleştirerek düzeltmenizi mutlaka kendiniz yapın. Buna rağmen düzeltmeye yanaşmaz iseniz, resen yapılacak düzeltmeler daha ağır sonuçlar doğurabilir.
MEVA’nın devreye alınması, vergi güvenliği ve şeffaf piyasa denetimi açısından önemli bir yeniliktir.Yazılım sayesinde idare, manuel kontroller yerine veriye dayalı analizlerle riskli işlemleri otomatik olarak tespit edebilecek, mükellef ise işlem öncesinde doğru beyan yapma bilincine sahip olacaktır.
Ancak tekrar vurgulamak gerekir ki; sistemin uyarı üretmesi, otomatik ceza veya işlem doğurmaz.
Gerçek piyasa koşullarına uygun, gerekçesi açıklanmış her beyan geçerli ve hukuken korunabilir niteliktedir…
Saygı ve Sevgilerimle…
